In de komende twee jaren werk ik voor Uitgeverij Noordboek aan een monografie over schrijver, dichter, essayist en vertaler Willem van Toorn (1935-2024). Dat wil zeggen: het boek zal gaan over zijn kijk op, betrokkenheid bij en inzet voor het Nederlandse landschap, alsmede over Van Toorns bespiegelingen over landschap en natuur in zijn literaire werk. Hij schreef er in tal van genres over, zowel liefdevol als strijdlustig. Met name de teloorgang van het landschap was een terugkerend thema in zowel dichtbundels, romans als essays. Zijn credo luidde: ‘Het landschap is een spiegel van het menselijk bestaan. Het is daarom van het grootste belang erover na te denken aan wie we de zorg ervoor toevertrouwen.’ Eind jaren tachtig was in het rivierenland, het landschap van Van Toorns jeugd, de strijd om de dijkverzwaring begonnen, waarbij hij de schilder Willem den Ouden, de ontwerper Gerrit Noordzij, politica Ria Beckers, beeldend kunstenaar Pieter Kooistra en vele anderen aan zijn zijde vond. Met hen gaf hij vorm en stem aan ludieke acties en manifestaties, wat soms tot heftige confrontaties leidde met voorstanders van de totale sanering van het rivierengebied. De grote dreiging van het hoge water in 1995, wat tot evacuatie van grote delen van Gelderland leidde, bevestigde echter het ‘gelijk’ van de saneerders. In Leesbaar landschap schreef Willem van Toorn: ‘Sommige landschappen zijn zo “vol”, zo rijk aan betekenis, dat je ze bijna als een boek kunt lezen, of als een prentenboek bekijken.’

Foto: Ineke Holzhaus